Naar de inhoud

Systemisch familiewerk

Ervaar je familiesysteem anders

Een familieopstelling zet de verborgen structuur van je familie in de ruimte, zodat je die kunt zien, voelen en verschuiven. De opsteller stuurt het proces en bewaakt de richting. Wat je ontdekt, voel je net zo goed als je het begrijpt.

Een opsteller en een cliënt aan een tafel, die kleine vilten figuren neerzetten om een familie op te stellen

Wat het is

Wat is een familieopstelling?

In een familieopstelling zet je je familie neer in de ruimte, zodat wie waar staat, en wie zich afwendt, zichtbaar en werkbaar wordt. Vaak gebeurt dit met figuren, eenvoudige voorwerpen die de mensen in jouw vraag vertegenwoordigen. We noemen deze figuren of mensen representanten.

Sommige sessies werken zonder figuren. Het beeld houd je dan volledig in gedachten. De methode komt uit de familietherapie en de systemische therapie.

Je ziet het beeld niet alleen, je voelt het ook. Wanneer je een representant dichterbij zet of een andere wegdraait, verandert er iets in je borst of schouders voordat je er woorden voor hebt. De sessie volgt die gevoelde verandering. In een groep beschrijven de mensen die representeren vanuit hun positie hetzelfde soort ervaring. Die ervaringen geven vorm aan het proces.

Veel van wat je meedraagt, gaat verder terug dan je eigen leven of zit dieper dan je bewuste denken. Ouders, grootouders, een verlies waar niemand over sprak: ook zij staan in het beeld. Zien waar zij staan, geeft je vaak meer vrijheid om je eigen plek te kiezen.

Familie is het systeem waarmee de meeste mensen komen, maar het is niet het enige systeem dat de methode kan lezen. Dezelfde manier van werken kun je toepassen op elk systeem waar je deel van uitmaakt: een team, een organisatie, een project of de delen van je innerlijke wereld die verschillende kanten op trekken. Wat je in de ruimte neerzet, is een geheel van relaties: met anderen, met de mensen die het dichtst bij je staan, met jezelf en met je verleden.

Waar we mee werken

Wat je zou kunnen meebrengen naar een opstelling

Mensen komen met iets concreets: een relatie die steeds op hetzelfde punt stukloopt, een klacht die niemand kan verklaren, verdriet dat maar niet tot rust komt. Elk van deze dingen is genoeg om mee te beginnen.

Het proces

Wat er gebeurt in een familieopstelling

Twee volwassenen die een rustig gesprek beginnen in de opstellingsruimte

Fase 1 van 4

Het gesprek

Een sessie opent met een gesprek, en dat gesprek maakt al deel uit van de opstelling. Je vertelt over wat je meebrengt totdat de vraag daaronder duidelijk wordt, in je eigen woorden in plaats van de onze. Dat kan vijftien minuten duren of de hele sessie, en een sessie die alleen uit het gesprek bestaat, is op zichzelf al compleet.

Dit alles kan ook online. We werken al sinds 2010 met online opstellingen, zowel met het geestesoog als met een eigen online ruimte voor opstellingen. Hier lees je meer over hoe online opstellingen werken, wat er verandert en wat hetzelfde blijft.

Wie is wie

Vier rollen in een opstelling

Dezelfde vier rollen komen terug, of je nu privé werkt of in een groep. In een privésessie worden de mensen in jouw vraag vertegenwoordigd door figuren die je plaatst, in plaats van door mensen die in een ruimte staan.

Een opstelling in volle gang, met een cliënt, een opsteller en representanten die in de ruimte zijn geplaatstDezelfde scène, met de cliënt uitgelichtDezelfde scène, met de opsteller uitgelichtDezelfde scène, met de representanten uitgelicht

Een opstelling brengt een vraag in beeld door de betrokken mensen of elementen een plaats ten opzichte van elkaar te geven. Eén persoon brengt de vraag mee, een opsteller leidt het proces en representanten nemen de plaats in van de betrokken mensen of elementen. In een privésessie blijft het basisidee hetzelfde. In plaats van mensen die in de ruimte staan, kunnen we figuren op een opstellingsbord gebruiken, in gedachten werken of een gedeelde online ruimte voor opstellingen gebruiken.

De cliënt is de persoon aan wiens vraag we werken. Op deze pagina ben jij dat. Je brengt mee waar je aan wilt werken en wat je anders zou willen, in je eigen woorden. Samen bepalen we wie of wat vertegenwoordigd moet worden. Terwijl de opstelling zich ontwikkelt, merk je wat er bij jou gebeurt en blijf je betrokken bij de richting van het werk en hoe ver het gaat.

De opsteller begeleidt het proces van de vraag die je meebrengt naar het doel dat je hebt gesteld. De opsteller helpt helder te krijgen waar je begint, houdt het grotere systeem in het oog, vraagt wat jij en de representanten opmerken en vestigt de aandacht op patronen of dynamieken die zichtbaar worden. Daarna kan de opsteller bewegingen, andere posities of andere experimenten voorstellen en samen met jou kijken wat er vervolgens gebeurt.

In een groepsopstelling zijn de representanten de andere deelnemers die de plaats innemen van mensen of elementen in jouw vraag. Ze hoeven de persoon die ze vertegenwoordigen niet te kennen of diens verhaal te begrijpen. Hun taak is aandacht te geven aan wat ze in die positie ervaren: lichamelijke gewaarwordingen, emoties, impulsen om te bewegen, waar hun aandacht naartoe gaat of iets anders dat ze opmerken. Ze beschrijven wat ze ervaren in plaats van het te interpreteren. Iedereen kan op elk moment weigeren te representeren of uit een rol stappen. Aan het einde wordt de rol duidelijk afgesloten en is de representant weer zichzelf.

De twee vormen

Privé werken, of in een groep

Je kunt één op één werken met een opsteller, of in een groep waar andere mensen de plaats innemen van de mensen in jouw vraag.

Hoe dan ook, de vraag is van jou, het tempo is van jou, en jij bepaalt het ritme.

Hoe we werken

Hoe een opstelling hier gedragen wordt

Opstellingswerk wordt op verschillende plekken anders begeleid en de naam alleen zegt niet veel. Dit zijn de uitgangspunten waarop onze sessies rusten.

Opstellers

Vijf opstellers, één manier van werken

Alle vijf werken met cliënten en geven samen les in de driejarige opleiding bij EISEC. Door die samenwerking delen ze een manier van werken met opstellingen. Taal, ervaring en stijl verschillen. De keuze gaat erom wie bij jou past.

Vragen

De vragen die het eerst opkomen

Wat moet ik voorbereiden?
Het helpt om een duidelijke vraag in gedachten te hebben, en een doel waar je naartoe wilt werken. Al is dit ook iets wat we samen binnen de sessie kunnen verkennen. Voor online sessies helpt een rustig uur waarin je niet gestoord wordt. En als je in persoon komt, comfortabele kleding, omdat je misschien staat of beweegt. Je opsteller legt elke stap uit terwijl die zich voordoet, en vraagt het je voordat er iets wordt geprobeerd.
Hoe lang duurt een sessie?
Vijftig minuten is hier de standaard, en omvat het interview, de opstelling als die er is, en de afsluiting. Sommige sessies bestaan vooral uit interview, andere vooral uit opstelling, en de verhouding volgt wat jij meebrengt. De lengte van de sessie die je regelt, wordt bevestigd bij het boeken.
Hoeveel sessies heb ik nodig?
Er is geen vast aantal. Een stuk werk is opgebouwd rond één vraag, en kan één sessie in beslag nemen of zich uitspreiden over meerdere: het interview, de opstelling, en de integratie erna. Sommige mensen komen één keer en stoppen daar; anderen komen terug over weken of maanden, voor een nieuwe vraag of om de eerste verder te laten landen. Hoeveel je doet, is aan jou. Als het helpt om vooraf te bespreken wat je zou meebrengen, vraag het ons en we bereiden het samen met je voor.
Moet ik hierin geloven wil het werken?
Nee. De vraag die hieronder meestal schuilgaat, is of scepsis ervoor zorgt dat het niet werkt, en dat doet het niet. Waar een opstelling mee werkt, is wat jij opmerkt zodra het beeld voor je staat, en opmerken vraagt niet dat je eerst iets moet geloven. Je eigen ervaring van de sessie is de beste gids die je hebt, en het is degene waar wij je naar zouden verwijzen. We werken met wat jij al gelooft, in plaats van je te vragen een wereldbeeld van ons over te nemen.
Is het spiritueel?
Dat hangt af van jou, niet van ons. Waar zingeving, geloof of afkomst voor jou van belang zijn, horen die in de sessie thuis en werken we ermee als iets van jou. Waar dat niet zo is, verloopt een opstelling precies hetzelfde, en vraagt niets hier je om een overtuiging aan te hangen.
Is het wetenschappelijk onderbouwd?
Onderzoek specifiek naar opstellingen is een klein vakgebied, en we presenteren dit niet als een bewezen behandeling. Wat het draagt, is de traditie waarin het staat en de manier waarop het wordt uitgevoerd: werk dat het hele familiesysteem leest, een tempo aanhoudt dat jij aankunt, en door jou geleid blijft.
Hoe kan dit werken met mensen die mijn familie nooit hebben ontmoet?
Het is de vraag waarmee de meeste mensen komen. Iemand die in een positie wordt geplaatst en simpelweg gevraagd wordt op te merken wat er opkomt, meldt betrouwbaar gewaarwordingen en trekkingen die overeenkomen met iets reëels in jouw systeem. Opstellers zien het keer op keer. We noemen het representatieve waarneming. Die persoon hoeft niets van jouw familie te weten, alleen aanwezig en eerlijk te zijn over wat die opmerkt.
Wat als er niets gebeurt?
Er kunnen eerlijk gezegd drie dingen gebeuren in een sessie. Een volledige opstelling kan zich ontvouwen, waarbij het beeld zichtbaar verschuift. Een gerichte verkenning kan één beweging of één vraag zorgvuldig onderzoeken. Of het interview neemt de hele sessie in beslag en is de opstelling voor die dag daarmee compleet. Soms is een sessie stil, en komt de beweging later, in de dagen erna.
Hoe verhoudt dit zich tot therapie waar ik al in zit?
Het staat ernaast. Een opstelling bereikt materiaal via het lichaam en via de opstelling in de ruimte, wat anders werkt dan praten, en wat daar naar boven komt kun je meenemen terug in je therapie om er verder mee te werken. Het is de moeite waard om je opsteller te laten weten dat je in therapie zit, zodat die daar rekening mee kan houden terwijl je werkt.
Hoe werkt een online opstelling?
Je werkt in een eigen online ruimte voor opstellingen, waar de figuren op het scherm worden geplaatst en verplaatst, of helemaal in je geestesoog, terwijl je opsteller je erdoorheen leidt. Wat een opstelling draagt, is het gevoelde besef van waar mensen ten opzichte van jou staan, en dat komt ook via een scherm door. Hier lopen sessies al sinds 2010 online, en sinds 2012 in een eigen online ruimte, lang voordat het vakgebied online ging.
Wat heb ik zelf nodig?
Een internetverbinding, een rustige ruimte waarin je niet gestoord wordt, en een scherm dat groot genoeg is om figuren op te zien. Een laptop of tablet werkt makkelijker dan een telefoon. Er hoeft niets geïnstalleerd te worden: het draait volledig in een gewone webbrowser. Je opsteller stuurt de link en leidt je door de ruimte als je er nog niet eerder een hebt gebruikt.
Wat als ik in een ander land ben, of een andere taal spreek?
Sessies lopen over tijdzones heen, en het tijdstip wordt afgesproken tussen jou en de opsteller die je kiest. Samen werken de opstellers in het Engels, Spaans, Portugees, Nederlands, Frans en Roemeens, en de talen van elke opsteller staan op hun kaart.
Wordt er iets opgenomen?
Er wordt niets opgenomen zonder je uitdrukkelijke toestemming. Wat je zegt in een privésessie blijft tussen jou en je opsteller. In een groep blijft wat in de ruimte wordt gedeeld ook in de ruimte, en wordt er buiten de ruimte niet over identiteiten gesproken.
Wat kost een sessie, en hoe betaal ik?
De tarieven verschillen per opsteller, en je krijgt het tarief van de opsteller die je kiest te horen voordat er iets wordt geboekt. Betalen kan via overschrijving, creditcard, of contant.
Wordt dit vergoed?
Familieopstellingen worden niet vergoed. Belgische mutualiteiten vergoeden over het algemeen ook geen therapiesessies, al dekken sommige internationale verzekeraars therapie afhankelijk van de polis, dus het loont de moeite om je eigen verzekeraar te vragen. In de praktijk betaalt de meerderheid hier zelf.

Vind wat bij je past

Online, waar je ook bent, of in persoon in Brussel. Weet je al met welke opsteller je wilt werken, boek dan bij die persoon. Weet je het nog niet, vraag het ons en we zoeken het samen met je uit.

Bekijk de opstellers

Reikwijdte en veiligheid

De juiste steun op het juiste moment

Sessies ondersteunen verandering in hoe je leeft, hoe je je verhoudt tot anderen en hoe je beslist. Ze staan naast medische en psychologische zorg, en komen daar niet voor in de plaats.

Als je op dit moment in crisis bent, of als je eraan denkt jezelf iets aan te doen, ga dan eerst naar je huisarts, naar een lokale crisislijn, of naar de hulpdiensten. Als je behandeld wordt voor een psychiatrische aandoening, of als je vragen hebt over medicatie, hoort die zorg bij je voorschrijvend arts, en onze sessies kunnen daarnaast lopen.

Als je niet weet waar je moet beginnen, vraag het ons. We zeggen je eerlijk of dit nu de juiste steun voor je is.