Op mijn tafel liggen een paar bewust eenvoudige stenen en een kleine draaischijf. In een kast, vloerviltjes. Soms gebruiken we die. Soms werken we in een speciale online ruimte. En soms speelt de hele familieopstelling zich af zonder enig materiaal: in je eigen verbeelding, terwijl ik vragen stel zoals “Hoe ver zie je haar staan?” en “Waar gaan je ogen naartoe?” Welke vorm we gebruiken hangt af van jou en van wat we onderzoeken.
Als je een eerste sessie hebt geboekt, of nog overweegt om dat te doen, wil je waarschijnlijk weten wat er precies met je gaat gebeuren. Laat me je er dus eerlijk doorheen leiden, inclusief het deel dat de meeste beschrijvingen overslaan: wat er gebeurt als er niet genoeg tijd is voor alles, en waarom dat prima is.
Het begint als een gesprek, en het gesprek is het werk
Het eerste deel van een sessie ziet er van buitenaf gewoon uit. We praten. Je vertelt me waarvoor je komt, en ik help je om het scherp te krijgen: wat precies pijn doet of vastzit, en wat je in plaats daarvan zou willen. Jouw woorden, niet de mijne. Want daar zit de betekenis.
Ik wil iets zeggen over dit deel, want mensen behandelen het vaak als de wachtrij voor de attractie. Dat is het niet. Hoe duidelijker we krijgen wat er pijn doet en wat je in plaats daarvan wilt, hoe samenhangender de rest van de sessie meestal verloopt. Sommige van de nuttigste sessies die ik heb begeleid, bestonden van begin tot eind uit een gesprek, en ik kom daar zo op terug.
Ik zal je ook vragen stellen over je familie, gewoon en feitelijk. Wie erbij hoort, wat er gebeurde en wanneer. Jij bepaalt wat je deelt. Ik ben niet op zoek naar iets specifieks. Ik teken de kaart waarmee we gaan werken.
Dan maken we het beeld
Dit is het deel dat echt anders is dan gesprekstherapie. In plaats van alleen over je situatie te praten, zetten we die voor je neer, zodat je ernaar kunt kijken.
In persoon kunnen we die stenen op de draaischijf gebruiken. Elke steen staat voor iemand uit je familie en wordt op een afstand en in een hoek geplaatst die bij je innerlijke beeld passen. Of we gebruiken vilten matten op de vloer waar je zelf op kunt gaan staan, om te voelen hoe de wereld eruitziet vanaf de plek van je moeder. Online kunnen we werken in een speciale online opstellingsruimte, of volledig in je verbeelding. Innerlijke beelden kunnen heel reële emotionele en lichamelijke reacties oproepen. Dat is een van de redenen waarom deze manier van werken verrassend direct kan aanvoelen.
Hoe het beeld ook vorm krijgt, we werken met wat zich begint af te tekenen. Ik vraag wat je opmerkt, waar je ogen naartoe willen gaan, wat er in je lichaam gebeurt als iemand dichterbij komt. Als ik iets voorstel, is dat een aanbod: “Zou je bereid zijn om daar te gaan staan?” Je kunt altijd nee zeggen, en het nee is ook informatie, vaak een van de nuttigste stukjes informatie in de sessie.
Eén ding staat voor mij vast: wat er in het beeld verschijnt, laat zien hoe het systeem vanuit jouw positie aanvoelt. Het is geen oordeel over je familie. Een opstelling laat een beleving zien, geen feit. Niemand wordt beschuldigd en niets wordt gediagnosticeerd.
Drie manieren waarop een sessie eerlijk eindigt
Sessies hebben grenzen. Ik heb liever dat je weet hoe ze er in werkelijkheid uit kunnen zien dan dat je iets verwacht zoals in een film.
Soms wordt het gesprek al vroeg helder en is er ruimte voor het hele verloop: een beeld opbouwen, verkennen, voorzichtig verschuiven en tot rust laten komen op een plek die vrijer is dan waar het begon.
Soms duurt het langer voordat er helderheid komt. Dan richten we ons op één onderdeel: we proberen één beweging uit, toetsen één hypothese en zorgen voor een goede afsluiting in plaats van die af te raffelen.
En soms is het gesprek de hele sessie. Aan het einde hebben we alleen het terrein in kaart gebracht en wacht de opstelling tot de volgende keer. Ik zei dat ik zou terugkomen op waarom dat prima is: als je met zorgvuldige vragen en een ander perspectief geholpen wordt om je eigen situatie helderder te zien, verandert dat al waar je naar kijkt.
Welke van de drie het wordt, is geen cijfer. Het is gewoon de omvang die de sessie die dag eerlijk kan hebben.
Voordat we afronden
We nemen de tijd om te landen voordat de sessie eindigt, zodat je rustig vertrekt en we niet stoppen op het scherpste punt. Wat we ook hebben geopend, in het laatste deel komen we terug: voeten op de grond, de ruimte om je heen. We benoemen ook duidelijk wat nog openstaat, zodat het niet naamloos in je hoofd blijft rondspoken op weg naar huis.
De sessie eindigt niet echt wanneer ze eindigt. Mensen schrijven me over iets dat dagen, weken, soms maanden later pas op zijn plaats viel. Een rustige sessie die op een donderdag landt, telt net zo zwaar als een dramatische die haar hoogtepunt bereikt in de kamer.
Als je erover denkt om te komen: ik heb apart geschreven over hoe je je kunt voorbereiden, en alles praktisch staat op de sessiepagina. En als je eerlijke volgende stap gewoon een vraag is, stel hem.